انواع رژیم های غذایی

رژیم کتوژنیک، دشمن کربوهیدرات!!

معمولا ما برای دستیابی به وزن ایده آل ترجیح می دهیم راه های خاص تر و عجیب و غریب را امتحان کنیم. مثل رژیم کانادایی، رژیم سوپ، رژیم موز! و بسیاری دیگر از رژیم هایی که بیشتر نام های غلط انداز دارند. از آنجایی که اخیرا رژیم کتوژنیک به عنوان راه حلی برای مبارزه با چاقی و اضافه وزن مورد توجه قرار گرفته در این مطلب می خواهم در رابطه با تاریخچه و پایه و اساس این رژیم صحبت کنم.

تاریخچه ی رژیم کتوژنیک
این رژیم نخستین بار در سال 1920 برای درمان بیماری صرع استفاده شد. استفاده از این رژیم بین سال های 1930-1920 رواج یافت تا اینکه در سال 1939 با کشف داروهای ضد صرع از جمله فنی توئین، کاربرد اولیه ی این رژیم به فراموشی سپرده شد.
درصد درشت مغذی ها در رژیم کتوژنیک
رژیم های معمول ما حدود 50-55% کربوهیدرات، 20-15% پروتئین و 30% چربی دارد. اما رژیم کتوژنیک رژیمی است که در آن چربی ها و روغن ها منبع اصلی دریافت انرژی می باشند. در رژیم کتوژنیک سنتی (classic) 90% رژیم متشکل از چربی ها و روغن ها، 7% متشکل از پروتئین و تنها 3% حاوی کربوهیدرات است. در شیوه سنتی رژیم کتوژنیک، دریافت گرم درشت مغذی ها به نسبت 4:1 حفظ می شود، به این ترتیب که به ازای دریافت هر 4gr چربی، 1gr از مجموع پروتئین و کربوهیدرات دریافت می شود. با این حال میزان دریافت پروتئین باید برای رشد، کافی باشد (تقریبا 1gr/kg/day توصیه می شود).

انواع رژیم های کتوژنیک

1. رژیم کتوژنیک کلاسیک یا سنتی: سخت گیرانه ترین شکل رژیم کتوژنیک است و در آن دریافت چربی باید 90% ، پروتئین 7% و کربوهیدرات 3% از کل انرژی دریافتی باشد.
2. رژیم تغییر یافته ی اتکینز: 64% متشکل از چربی، 30% پروتئین و 6% کربوهیدرات دارد.
3. رژیم کتوژنیک بر پایه ی چربی های MCT: 50% چربی های متوسط زنجیر MCT، 25% چربی های بلند زنجیر، 10% پروتئین و 15% کربوهیدرات دارد. یکی از مشکلات این رژیم این است که چربی های MCT گران قیمت هستند.
4. رژیم با اندیس گلایسمی پایین (LGIT): 60% انرژی این رژیم از چربی، 30% از پروتئین و 10% آن از کربوهیدرات تامین می شود.

تاکنون اثربخشی رژیم کتوژنیک در چه بیماری هایی دیده شده؟

از رژیم کتوژنیک برای درمان همه انواع صرع مقاوم به درمان، در کودکان استفاده می شود (1, 2).
علاوه بر صرع در درمان تومورهای مغزی (3) ، برخی سرطان هاآچ (4) آلزایمر (5) و پارکینسون(6) استفاده از رژیم کتوژنیک مفید واقع شده است.

چه زمانی در کودکان صرعی از این رژیم استفاده می شود؟
در کودکانی که حملات صرعشان به دو نوع داروی ضد صرع پاسخ ندهد می توان این رژیم را شروع کرد.
کودکان مبتلا به صرع چه مدت باید این رژیم را ادامه دهند ؟
مدت استفاده از این رژیم در کودکان صرعی معمولا 2 سال می باشد.
آیا برای کاهش وزن می توان از رژیم کتوژنیک استفاده کرد؟
پیروی از رژیم کتوژنیک در بزرگسالان موجب کاهش وزن می شود. اما هدف اصلی از طراحی این رژیم در ابتدا درمان تعدادی از اختلالات عصبی از جمله صرع بوده است. رژیم کتوژنیک می تواند عملکرد کلیه و همچنین سلامت استخوان ها را به خطر بیندازد. بنابراین پیروی خودسرانه از این رژیم اثرات جانبی برای سلامت شما دارد. از طرفی بسیاری از مطالعات نشان می دهند که رژیم کتوژنیک در مقایسه با رژیم های استاندارد کم کالری در دراز مدت تفاوتی از نظر میزان وزن کاهش یافته نداشتند.
توجه: با توجه به عوارض رژیم کتوژنیک، استفاده از آن برای لاغری به هیچ وجه توصیه نمی شود.

عوارض رژیم کتوژنیک چیست؟

• با توجه به اینکه 90% این رژیم از چربی ها تشکیل شده، مهم ترین عارضه ای که به ذهن افراد می رسد افزایش چربی های خون است. با این حال نتایج تحقیقات نشان می دهد که رعایت این رژیم کلسترول را تا حدی بالا می برد اما این افزایش معمولا موقتی است و با قطع رژیم، از بین می رود. علت اینکه چربی های خون در زمان گرفتن این رژیم چندان افزایش نمی یابد این است که بدن در این شرایط از چربی ها به عنوان منبع اصلی انرژی استفاده می کند.
• در واقع، مهم ترین عارضه ی این رژیم عوارض گوارشی آن است. ناراحتی معده به دلیل دریافت غذای پرچرب، یبوست یا اسهال، تهوع، استفراغ و ریفلاکس از عوارض مهم رژیم کتوژنیک هستند.
• خطر سنگ های کلیوی نیز در افراد وجود دارد.
• کم آبی بدن (دهیدریشن)
• افت قند خون
• اسیدوز متابولیک
• اختلال عملکرد پلاکت ها
• کمبود ویتامین ها و مواد معدنی از جمله کلسیم، سلنیم و ویتامین D
• علاوه بر عوارض گفته شده، بزرگ ترین چالش این رژیم سختی در رعایت آن است. تنوع غذایی در این رژیم بسیار پایین است و با فرهنگ رایج غذایی به خصوص در جامعه ی ایرانی تفاوت زیادی دارد. از طرفی برای آماده کردن هر وعده ی غذایی تمام اجزای مجاز باید به دقت با ترازو وزن شوند و سپس مورد مصرف قرار گیرند.
برای شروع رژیم کتوژنیک ناشتایی کنترل شده لازم است
در حالت عادی، بدن (به خصوص مغز و گلبول های قرمز) از گلوکز به عنوان سوخت انرژی استفاده می کنند. اما بدن ما همواره به طور شگفت انگیزی با شرایط تطابق پیدا می کند. زمانی که به مدت طولانی (بیش از 12 ساعت) گرسنه می مانیم کبد ما چربی ها را تبدیل به ملکول های آلی به نام اجسام کتونی (Ketone body) می کند. وقتی سطح این کتون ها در خون ما افزایش می یابد حالتی به نام کتوزیس در بدن ما ایجاد می شود. بدن ما در شرایط ناشتایی طولانی خود را به گونه ای تطابق می دهد که به جای گلوکز از این اجسام کتونی استفاده کند. در رژیم کتوژنیک هم هدف این است که سوخت بدن از گلوکز به کتون ها تغییر کند. بنابراین برای تغییر سوخت بدن نیاز به یک دوره ناشتایی وجود دارد.

برای ایجاد حالت کتوزیس در شروع رژیم کتوژنیک چه اقداماتی باید انجام داد؟

رژیم غذایی کتوژنیک با یک ناشتایی (Fasting) باید آغاز شود. از آنجایی که ناشتایی طولانی مدت ممکن است موجب افت قند خون (هیپوگلیسمی)، اسیدوز، تهوع و استفراغ، کم آبی (دهیدریشن) بی اشتهایی، بی قراری و لرزش بدن شود، معمولا در بسیاری از مراکز برای شروع رژیم بیمار را بستری و به دقت تحت نظر می گیرند تا از خطرات احتمالی جلوگیری شود. برای شروع رژیم، معمولا فرد در بیمارستان ناشتا باقی می ماند تا سطح کتون های خون به میزان هدف برسد. معمولا این دوره از 12 ساعت شروع شده و هر زمان که میزان کتون ها به حد مشخصی برسد ادامه دارد که معمولا بیش از 7 ساعت طول نمی کشد. با ارزیابی سطح سرمی بتا- هیدروکسی بوتیرات، سطح سرمی اجسام کتونی مشخص می گردد. . کتوزیس سرم با ارزیابی منظم سطح سرمی بتا-هیدروکسی بوتیرات، سنجیده می شود، میزان هدف در افراد مختلف، متفاوت است، با این حال به طور معمول برای کنترل حملات بایستی در محدوده 35-60 mg/lit باشد. بستری شدن در بیمارستان این فرصت را به مشاور تغذیه می دهد تا بیمار را با نحوه ی آماده کردن وعده های غذایی رژیم کتوژنیک آشنا کند.

مواد غذایی مجاز در رژیم کتوژنیک

قسمت اعظم رژیم از گوشت تازه، مرغ، تخم مرغ، پنیر، ماهی، خامه پرچرب، کره، روغن ها، آجیل، دانه ها و کره بادام زمینی خواهد بود. سبزی ها و میوه ها به میزان بسیار اندک به رژیم افزوده می شوند. معمولا در بین میوه ها مصرف نارگیل و آووکادو به علت محتوای چربشان بیشتر توصیه می شوند.

مواد غذایی غیر مجاز در رژیم کتوژنیک
مهم ترین پرهیز در این رژیم منابع کربوهیدراتی است. در برنامه ی غذایی روزانه ی ما لبنیات، میوه ها و سبزی ها، انواع شیرینی جات و کیک ها، قندهای ساده و شکر، نوشیدنی های شیرین شده، سبزیجات نشاسته ای مثل سیب زمینی، نان و برنج حاوی کربوهیدرات هستند. از آنجایی که در این رژیم فرد تنها مجاز به مصرف 3% کربوهیدرات می باشد مصرف این منابع بسیار محدود می شود.
توجه: رژیم کتوژنیک باید با دقت بسیار اجرا شود.

نیاز به چه مکمل های غذایی در رژیم کتوژنیک وجود دارد؟

مکملیاری مولتی ویتامین- مینرال در اشکال بدون کربوهیدرات آنها برای جبران کمبودهای رژیمی ضروری است.
• در این رژیم خطر کمبود ویتامین های گروه B وجود دارد و باید مکملیاری شود.
• توجه به دریافت روی، سلنیم، کلسیم و ویتامین D مهم است.
بنابراین بهتر است که افراد تحت رژیم کتوژنیک از یک مکمل روزانه ی مولتی ویتامین مینرال استفاده کنند.
توجه: مکمل مولتی ویتامین مینرال باید فاقد کربوهیدرات باشد. اشکال شربتی معمولا در ساختارشان قند و کربوهیدرات دارند بنابراین بهتر است مکمل به شکل قرص یا کپسول مصرف شود.
توجه: رعایت سفت و سخت این رژیم غذایی ضروری است، به طوری که دریافت مقادیر حتی اندک کربوهیدرات اضافه می تواند باعث شکسته شدن رژیم و شروع حملات گردد. به حدی که شامپو، خمیردندان و لوسیون های حاوی شکر و کربوهیدرات نیز بایستی از چرخه زندگی روزانه حذف شوند.

نتیجه گیری
با توجه به اینکه نان و برنج قوت غالب فرهنگ غذایی ایرانی را تشکیل می دهد، تغییر رژیم غذایی در حد رژیم کتوژنیک بسیار دشوار است. رعایت این رژیم به صورت مستمر امکان پذیر نیست. همچنین رعایت این رژیم به لحاظ اقتصادی به صرفه نیست زیرا توصیه به مصرف منابع پروتئینی و پر چرب می کند که بسیار گران تر از منابع کربوهیدراتی می باشد. از طرفی در افراد بزرگسال که خطر تشکیل سنگ کلیه دارند و یا افرادی که چربی خون بالا دارند استفاده از این رژیم به هیچ وجه توصیه نمی شود. این رژیم بیشتر جنبه ی درمانی در برخی بیماری های عصبی دارد بنابراین به خاطر داشته باشید که نباید از آن در درمان چاقی و اضافه وزن استفاده کرد.

منابع:
1. Armeno M, Caraballo R, Vaccarezza M, Alberti MJ, Rios V, Galicchio S, et al. [National consensus on the ketogenic diet]. Revista de neurologia. 2014;59(5):213-23.
2. Freeman JM, Kossoff EH. Ketosis and the ketogenic diet, 2010: advances in treating epilepsy and other disorders. Advances in pediatrics. 2010;57(1):315-29.
3. Khodadadi S, Sobhani N, Mirshekar S, Ghiasvand R, Pourmasoumi M, Miraghajani M, et al. Tumor Cells Growth and Survival Time with the Ketogenic Diet in Animal Models: A Systematic Review. International journal of preventive medicine. 2017;8:35.
4. Chung HY, Park YK. Rationale, Feasibility and Acceptability of Ketogenic Diet for Cancer Treatment. Journal of cancer prevention. 2017;22(3):127-34.
5. Van der Auwera I, Wera S, Van Leuven F, Henderson ST. A ketogenic diet reduces amyloid beta 40 and 42 in a mouse model of Alzheimer’s disease. Nutrition & Metabolism. 2005;2(1):28.
6. Gasior M, Rogawski MA, Hartman AL. Neuroprotective and disease-modifying effects of the ketogenic diet. Behavioural pharmacology. 2006;17(5-6):431.

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

error: Content is protected !!
بستن